Jesteś tutaj: Home
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Szukaj

WSZECHŚWIAT - Pismo Przyrodnicze Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika

JA slide show

W ostatnim zeszycie

W ostatnim numerze

APEL DO CZYTELNIKÓW



Prof. dr hab. Maria Śmiałowska                                                                    

Redaktor Naczelna Wszechświata

e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Miejsce pracy: Zakład Neurobiologii,

Instytut Farmakologii PAN

ul. Smętna 12, 31-343 Kraków

e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.


Szanowni Czytelnicy i miłośnicy Wszechświata!

Jako redaktor naczelna Wszechświata zwracam się do Was z gorącym apelem o pomoc w ratowaniu naszego czasopisma.

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego odmówiło przyznania środków finansowych na 2015 rok dla Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika, na działalność upowszechniającą naukę. Oznacza to upadek jednego z najstarszych polskich czasopism popularno-naukowych, kwartalnika przyrodniczego Wszechświat. Odwołania się od tej decyzji nie przyniosły rezultatu.

Odmowa ministerstwa spowodowana była przyjętym przez Ministerstwo sposobem klasyfikowania czasopism, gdzie Wszechświat klasyfikowano wspólnie z czasopismami naukowymi, co nie wydaje się właściwym podejściem do jego oceny.

Wszechświat jest czasopismem popularno-naukowym z ogromnymi tradycjami. Pierwszy numer ukazał się 133 lata temu, w kwietniu 1882 roku, w roku śmierci Darwina, dzięki wysiłkom grupy przyrodników związanych z war­szawską Szkołą Główną. W okresie, w którym przetaczały się ideologiczne spory, związane głównie z teorią ewolucji, a w biologii, geologii i innych dziedzinach nauk przyrodniczych podejścia naukowe mieszały się z przesądami, stali oni konsekwentnie na stanowisku, że rzetelna, pozbawiona przesądów wiedza jest konieczna dla prawidłowego rozwoju społeczeństwa polskiego.

Czasopismo wydawane było w okresie rozbiorów, a wybitni polscy uczeni nadsyłali do niego swoje artykuły, między innymi z Paryża sama Maria Skłodowska-Curie. Wszechświat borykał się też z problemami finansowymi, co stanowiło najbardziej realne zagrożenie dla jego bytu.

Jednak pomimo wszystkich trudności Wszechświat był wydawany mniej lub bardziej regularnie, z przerwami na obie wojny światowe, a od 1930 roku patronat nad nim objęło Towarzystwo im. Kopernika. W czasach PRL, w okresie stanu wojennego, w 1981 roku zawieszono edycję Wszechświata na 9 miesięcy, jednak potem uzyskano zgodę na jego wydawanie. Po 1989 roku mimo trudności finansowych z uzyskiwaniem finansowania i sponsorów Wszechświat zmienił korzystnie swoją formę – zyskał kolor, znacznie podniosła się atrakcyjność fotografii, jakość papieru, a przejście na wydawanie w cyklu kwartalnym (z zachowaniem numeracji miesięcznej) pozwoliło drukować większe materiały.

We Wszechświecie publikowane są artykuły naukowe przedstawione w formie przystępnej, artykuły informacyjne, drobiazgi, wspomnienia z podróży, pięknie ilustrowane „Obrazki” opisujące przyrodę w różnych regionach Polski i świata, sylwetki wielkich uczonych, recenzje książek przyrodniczych. Drukujemy wykłady przedstawiane przez znanych polskich naukowców w ramach „Tygodnia Mózgu” w Krakowie. Publikujemy również prace laureatów olimpiad biologicznych. Tematyka artykułów publikowanych we Wszechświecie obejmuje szeroko pojęte nauki przyrodnicze – biologię, medycynę, chemię, geografię i geologię, astronomię, biocybernetykę. Autorami artykułów są zarówno doświadczeni pracownicy naukowi, nauczyciele, jak i studenci, młodzież licealna i dorośli miłośnicy przyrody. Wszystkie artykuły są recenzowane przez specjalistów, co zapewnia ich odpowiedni poziom naukowy. Pismo jest adresowane do szerokiego grona czytelników zainteresowanych tematyką przyrodniczą. Młodzi ludzie – studenci i licealiści mogą, dzięki starannym recenzjom ich prac, nauczyć się rzetelnego, naukowego podejścia do analizy dostępnych materiałów i pisania artykułów. 

Wszechświat istnieje dzięki ofiarnej i bezinteresownej pracy wszystkich członków Redakcji. Również autorzy artykułów i zdjęć oraz recenzenci nie pobierają żadnych honorariów, jednak przygotowanie do druku i drukowanie związane jest z pewnymi kosztami.

Dlatego szanowni i drodzy Czytelnicy, jeszcze raz gorąco apeluję w imieniu własnym i całego zespołu redakcyjnego, o pomoc i radę w znalezieniu sponsorów bądź dotacji która umożliwiłaby dalsze wydawanie popularno-naukowego czasopisma Wszechświat. Wpłaty można przesyłać na konto: 81 1500 1142 1220 6033 9745 0000, Bank Zachodni WBK, XXII Oddział Kraków, Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika, Redakcja Pisma Przyrodniczego Wszechświat, ul. Podwale 1, 31-118 Kraków, z dopiskiem „na ratowanie Wszechświata”.


Z serdecznymi pozdrowieniami,

Maria Śmiałowska

Redaktor Naczelna Wszechświata


INFORMACJA DLA AUTORÓW


Czasopismo WSZECHŚWIAT Pismo Przyrodnicze (ISSN 0043-9592) pozytywnie przeszło proces ewaluacji ICI Journals Master List 2014, której wynikiem jest przyznanie wskaźnika ICV (Index Copernicus Value) w wysokości 18,37 pkt.
Pragniemy zwrócić uwagę, iż metodologia oceny czasopism naukowych autorstwa Index Copernicus przeszła w tym roku gruntowną zmianę. Na ocenę ICV (Index Copernicus Value) składają się dwa komponenty:

jakość czasopisma naukowego, w ramach którego czasopismo może otrzymać maksymalnie 100 punktów,
siła odziaływania czasopisma naukowego, w ramach którego złożone algorytmy wyliczają punkty w przedziale od 0 do 400.

Aby zwiększyć naszą punktację ICV, co może nam pomóc w uzyskaniu dofinansowania, wprowadzamy dodatkowe wymagania dla DZIAŁU ARTYKUŁY – (1)Streszczenie artykułu w języku polskim i jeśli to możliwe także w angielskim, (2)cytowanie piśmiennictwa w tekście, (3)spis piśmiennictwa na końcu artykułu.
Zwracamy się więc do autorów, aby przysyłając teksty uwzględnili nowe wymagania.


Redaktor Naczelna Wszechświata
Prof. Dr hab. Maria Śmiałowska




Artykuły z okładki:


Agnieszka Regulska, Biologiczne oblicze autyzmu


Od dziesiątków lat wielu badaczy próbuje dociec, jakie są przyczyny zaburzeń rozwojowych, w tym autyzmu, należącego do grupy całościowych zaburzeń rozwojowych. Książka A. Brauner i F. Brauner wydana w 1993 r. pokazuje, że już w starych baśniach i legendach można znaleźć wzmianki o autyzmie, wskazujące na istnienie tego zaburzenia od dawna. Pomimo wielu badań wciąż istnieje wiele niejasności na jego temat, a prześledzenie historii ukazuje jak zmieniało się podejście do tego zaburzenia. Poniższy artykuł ma na celu ukazanie biologicznych aspektów autyzmu. Przedstawiłam krótko historię tego zaburzenia oraz jego kryteria diagnostyczne. Opisałam triadę autyzmu na podstawie DSM – IV i ICD – 10 oraz zwróciłam uwagę na różnicę pomiędzy nimi a najnowszą klasyfikacją DSM – V. Starałam się odpowiedzieć na pytanie, czy występuję jeden gen, który można by nazwać „genem autyzmu”. Skoncentrowałam się na opisie neuroanatomicznych zmian w mózgu osób autystycznych oraz zaburzeniach ośrodkowej neurotransmisji – serotoninowej, dopaminergicznej oraz gabaergicznej i glutaminergicznej...


Marta Góra, Chronopsychologia w zarysie – przegląd badań i praktycznych zastosowań


Sama nazwa dziedziny składa się z trzech członów  greckich słów, kolejno oznaczających czas (χρόvoς = chronos), następnie duszę, „psyche” (ψυχή) oraz wiedzę, słowo, rozumowanie (λόγος = logos). Można zatem w szeroki i ogólny sposób stwierdzić, iż chronopsychologia to nauka, której celem jest poznanie wzajemnych zależności pomiędzy czasem a psychiką człowieka, rozumianą najczęściej w kategoriach sprawności psychomotorycznej, ale i również samopoczucia. Obszary praktycznych zastosowań badań chronopsychologicznych dotyczą głównie pracy zmianowej, zjawiska jet lag oraz analizy rytmów biologicznych, w tym rytmów okołodobowych, ultradobowych i infradobowych...


Katarzyna Różycka, Empatia u osób o wysokim natężeniu cech psychopatycznych


Pojęcie empatii jest jednym z najczęściej dyskutowanych we współczesnej psycholo­gii. Jest ona podstawowym warunkiem relacji terapeutycznej oraz składową inteligencji emocjonalnej, uważanej przez wielu praktyków i teoretyków za najważniejszą kompeten­cję w XXI wieku. Jednakże wciąż wiele osób zadaje sobie pytanie, czym tak naprawdę jest to zjawisko i czy możliwe jest jego ścisłe zdefiniowanie i opisanie...


Wiktor Halecki, Wskaźniki jakości gleb i wód powierzchniowych

Rzeka Skawa. Istotne znaczenie ma stężenie jonów wodorowych, które odpowiedzialne jest za rozpuszczalność i mobilność substancji zawartych w wodzie. W rzekach zależne jest od rodzaju gleb dominujących w zlewni. Fot. W. Halecki, Dolina Karpia.
Gleba stanowi ważny element w diagnozie każdego siedliska lądowego. Indeksy oceniające jej cechy związane są z właściwościami gleby w zróżnicowanych warunkach. Istnieje dość spora grupa indykatorów jakości gleb, świadczących o jej morfologii oraz tempie rozkładania materii organicznej. W pracach inżynierskich, gdzie rekultywacja terenu i określenie składu gatunkowego roślin są wymagane, ważne jest określenie potencjalnej produkcyjności gleby. Dlatego obecnie opracowuje się nowe wskaźniki przedstawiające gradient trofizmu gleb, szczególnie w zbiorowiskach leśnych...


Magdalena Górska, Śródmięśniowy kolagen a kruchość mięsa


Schemat budowy cząsteczki kolagenu w mięśniu szkieletowym (GLY - glicyna, PRO - prolina, HYP - hydroksyprolina).


Kolagen stanowi 20–30% wszystkich białek w organizmie ssaków i ptaków. Jest on głównym składnikiem śródmięśniowej tkanki łącznej (IMCT), w której zidentyfikowano 7 jego typów (I, III, IV, V, VI, XII, XIV). Pomimo że w tkance mięśniowej znajduje się niewielka ilość kolagenu, wywiera on istotny wpływ na jakość mięsa, w tym szczególnie na pożądaną cechę dla konsumentów, jaką jest kruchość.

Jakość mięsa stanowi ogół cech i właściwości danego produktu, które decydują o akceptacji konsumenta, postrzegającego je przez pryzmat wyglądu, smaku i konsystencji. Z punktu widzenia przydatności technologicznej i spożywczej mięsa bardzo istotnym elementem jego jakości jest kruchość. Wyraża się ona poprzez subiektywne odczucie twardości i sprężystości mięsa, oceniane na podstawie trzech wrażeń jednostkowych, do których można zaliczyć: łatwość w początkowym okresie nagryzania, lekkość rozdrabniania mięsa, charakter kęsa po przeżuciu...


Szymon Górnicki, Historia rekonstrukcji wizerunków dinozaurów



Przykłady renesansowych dinozaurów:  A - Giganotosaurus (Hartman, 2013, zmienione), B - Iguanodon (Romano et al., 2015, zmienione),  C - Brachiosaurus (Bakker, 1968, zmienione), D - Diplodocus (Barrett, 2002, zmienione), E - szkielet rodzaju Kentrosaurus (Barrett, 2002; Gierliński & Sabath, 2008; Mallison, 2010, zmienione).

Dinozaury to zwierzęta, które zdominowały nie tylko erę mezozoiczną, ale również paleosztukę, czyli wszelkie rekonstrukcje paleontologiczne i paleośrodowiskowe, zawierające interpretacje wyglądu wymarłych organizmów, wykonane według aktualnej wiedzy. Paleosztuka jest bezpośrednio powiązana z paleontologią, wynikając z potrzeby rekonstrukcji wymarłego organizmu, ponieważ zawsze, kiedy ludzie znajdowali skamieniałości dinozaurów, odtwarzali później ich żywe wizerunki...


Maria Śmialowska, Helena Domin, Astrocyty a depresja


Choroby afektywne, a wśród nich depresja, stanowią ogromny i narastający problemem dotyczący ponad 120 milionów ludzi w Europie i Stanach Zjednoczonych.  Psychiatrzy i neurolodzy, tacy między innymi jak Kessler i współpracownicy, Menard i współpracownicy, w badaniach z lat 90. XX w. i początków XXI wieku podają, iż depresja dotyka blisko 1/5 populacji ludzi. Wciąż jednak mechanizmy związane z patogenezą depresji nie są w pełni poznane, a leczenie jest nieskuteczne u około 30% pacjentów. Wysuwano różne hipotezy dotyczące przyczyn choroby depresyjnej  (MD, ang. Major depression) wśród nich chroniczny stres, uszkodzenia neurogenezy i neuroplastyczności, dysfunkcja systemów monoaminergicznych (monoaminy to neuroprzekaźniki takie jak noradrenalina, dopamina i serotonina) i czynniki genetyczne. Wśród tych hipotez dominującą rolę odgrywa hipoteza monoaminergiczna, a leki przeciwdepresyjne stosowane obecnie ingerują właśnie w przekaźnictwo monoaminergiczne, poprawiając przeważnie przekaźnictwo serotoninergiczne...


Adam Hogendorf, Jak chemicy poszukują leków?


 Struktura rodopsyny wyizolowanej z bydła domowego (wyznaczona metodą krystalograficzną). Helikalne fragmenty łańcucha białkowego rodopsyny zostały schematycznie oznaczone kolorowymi sprężynkami. Na czerwono zaznaczono cząsteczkę kofaktora – retinalu. Absorpcja fotonu powoduje izomeryzację retinalu, zmiana geometrii cząsteczki powoduje aktywację receptora. Strukturę pobrano z bazy PDB (2I35).

Prawdopodobnie pierwsze przypadki leczenia chorób przy pomocy roślin i minerałów miały miejsce już w czasach prehistorycznych. Próby te miały charakter empiryczny, bardzo często powiązane były z używaniem określonego gatunku rośliny jako pożywienia. Medycyna w obecnym tego słowa znaczeniu narodziła się niezależnie w cywilizacjach starożytnego Egiptu, Babilonu, Indii i Chin. Znaczący postęp tej gałęzi nauki zawdzięczamy starożytnym Grekom, a zwłaszcza szkole Hipokratesa. Grecy około 400 roku p.n.e. używali kory wierzbowej jako leku przeciwzapalnego...

















 

Patronat

Romeral
JustOldFashion
Scriptina

Recenzje książek

TEORIA EWOLUCJI – HISTORIA I TERAŹNIEJSZOŚĆ
Dzikie obszary Europy. Podróże odkrywcze dla miłośników przyrody
Podręcznik warzyw ekologicznych. Różnorodność odmian dla własnego ogrodu
Rośliny wodne i bagienne Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Wrocławskiego